Dag van STEM en wetenschappen basisonderwijs
Een antwoord op het TIMSS-rapport

Nieuw dit schooljaar

Inhoud

TIMSS (Trends in International Mathematics and Science Study) doet wereldwijd al vijfentwintig jaar onderzoek naar de effectiviteit van het onderwijs in de exacte vakken. 

TIMSS geeft landen de mogelijkheid in kaart te brengen hoe goed hun leerlingen in de exacte vakken presteren in vergelijking tot andere landen. Maar het onderzoek biedt meer dan alleen een internationale ranglijst. TIMSS verzamelt ook informatie over waarom leerlingen in het ene land beter presteren dan in een ander land. Met deze kennis zou de ongelijkheid tussen en binnen landen in de onderwijskansen van leerlingen teruggedrongen kunnen worden. Doordat TIMSS elke vier jaar herhaald wordt, geeft het ook een beeld van ontwikkelingen in leerprestaties en in het onderwijs over de jaren heen.

Vlaanderen nam al verschillende keer deel aan het onderzoek dat sinds 1995 in vierjaarlijkse cycli toetsen wiskunde en wetenschappen afneemt bij leerlingen uit het 4de leerjaar lager onderwijs (internationaal aangeduid als grade 4) en bij leerlingen uit het 2de jaar van de 1ste graad secundair onderwijs (grade 8).

Onze situatie wordt dan vergeleken met de ‘EU-vergelijkingslanden’ (Cyprus, Denemarken, Duitsland, Engeland, Finland, Frankrijk, Ierland, Italië, Nederland, Noord-Ierland, Noorwegen, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden) die een waardevolle vergelijkingsbasis opleveren voor het voor het Vlaamse onderwijs.

Enkele erg samengevatte besluiten zouden kunnen zijn:

  • Vlaanderen behaalt een gemiddelde score van 532 voor wiskunde. Hiermee bekleedt het een 17de  plaats in de rangschikking van 58 landen. Vlaanderen kent in 2019 een significante daling.
  • In vergelijking met 2015 is er in Vlaanderen een significante daling in het percentage leerlingen dat de drie laagste benchmarks voor wiskunde behaalt.
  • Vlaanderen behaalt een gemiddelde score van 501 voor wetenschappen. Hiermee bekleedt Vlaanderen een 35ste plaats in de rangschikking van 58 landen. Vlaanderen kent in 2019 een significante daling. 
  • In vergelijking met 2015 is er in Vlaanderen een significante daling in het percentage leerlingen dat de twee laagste benchmarks voor wetenschappen behaalt.

Achter deze korte samenvattingen zit echter een veel rijker spectrum van informatie, analyse, context en beleving. Met deze studiedag willen we het rapport voor de Vlaamse context begrijpen en kijken welke aanpak effectief kan zijn en dit dan illustreren met praktijkvoorbeelden.

Timing

13.00 u.: Onthaal met koffie, thee of frisdrank 

13.30 u.: Keynote door Peter Van Petegem (UAntwerpen)

14.30 u.: Workshops beurt 1

15.30 u.: Pauze met koffie, thee of frisdrank

                Voorstelling Brick your motion

16.00 u.: Workshops beurt 2

17.00 u.: Einde

Plenumreferaten

Inhoud
De uitspraken in de pers logen er niet om: ‘Vlaamse leerlingen scoren steeds slechter op wiskunde en wetenschappen’ (VRT-NWS, 8/12/21), ‘Onze onderwijskwaliteit is in het gedrang’ (HLN, 8/12/20) en ‘Nieuwe klap voor onderwijs zet machtsstrijd tussen N-VA en katholieke scholen op scherp’ (GvA, 9/12/20). De resultaten van het meest recente TIMSS-onderzoek (2019) toonden inderdaad een significante daling van de prestaties van de leerlingen van het vierde leerjaar voor wiskunde en wetenschappen ten opzichte van de vorige cyclus in 2015. 
In deze keynote staan we stil bij opzet van het onderzoek en geven we een genuanceerde kijk op de resultaten, zowel internationaal vergelijkenderwijs als doorheen de tijd. We lichten ook toe hoe de resultaten samenhangen met onder meer de thuistaal en de sociale achtergrond van de leerlingen. Tevens worden een aantal kenmerken van het onderwijs gerelateerd aan de leerlingenprestaties. 
De bijdrage rondt af door in te gaan op de vraag of de resultaten inderdaad ronduit zo dramatisch zijn als in de pers voorgesteld en wat mogelijke stappen zijn om het tij te keren.
Peter Van Petegem is gewoon hoogleraar onderwijswetenschappen aan de Universiteit Antwerpen. Hij is promotor-woordvoerder van TIMSS2019 en TIMSS2023 in opdracht van de Vlaamse Minister van Onderwijs.

Beurten
  • A: 13:30 tot 14:30
Docenten
  • Peter Van Petegem

Werkwinkels

Doelgroep

Leerkrachten en directies lager onderwijs

Doelstelling

We schenken aandacht aan verschillende soorten denkspellen: solitaire, strategische en coöperatieve spellen. Je krijgt een breed gamma aan spellen voorgeschoteld, zodat er binnen het vakgebied STEM creatief kan omgesprongen worden met ruimtelijke en andere problemen.

Inhoud

In het STEM-onderwijs draait alles rond het onderzoekend leren en experimenteren. Maar dit onderzoekend leren staat heel nauw in verband met probleemoplossend denken en creatief leren.

Waar ligt de grens? Via bordspellen leren kinderen redeneren en oplossingen bedenken om probleemopstellingen op te lossen. Ze leren verschillende denkoperaties toepassen.

Het is dan ook heel belangrijk dat kinderen op een leuke en speelse manier omgaan met probleemopstellingen en door ‘trial and error’ hun denkvermogen verder ontwikkelen.

Zo zullen ze later makkelijker zelfregulerend redeneren en dit toepassen in de dagdagelijkse realiteit.

Beurten
  • B: 14:30 tot 15:30
  • C: 16:00 tot 17:00
Docenten
  • Céline Goekint
  • Riet Gheysen
Doelgroep

Leerkrachten en directies lager onderwijs

Inhoud

Steeds meer leerlingen in het onderwijs spreken thuis een andere taal dan het Nederlands.

Dit zorgt voor nieuwe uitdagingen in onze klassen. Het begrijpen van opdrachten en instructies is voor sommigen leerlingen namelijk echt niet evident. Het zorgt ervoor dat leerlingen afhaken, ze komen niet tot leren en hun achterstand vergroot op de andere leerlingen in de klas.

In deze sessie geven we concrete aanzetten hoe je als leerkracht deze uitdagingen kan aanpakken.

Methodiek

We werken met kant-en-klaar praktijkmateriaal en persoonlijke verhalen van meertalige leerlingen om dit alles te illustreren.

Beurten
  • B: 14:30 tot 15:30
  • C: 16:00 tot 17:00
Docenten
  • Remko Meys
  • Linde Zutterman
Doelgroep

Leerkrachten en directies lager onderwijs

Inhoud

In deze sessie wordt het project smartSTEMbox voorgesteld. Het is een STEM-project voor de eerste graad secundair onderwijs, waarin we leerlingen willen bewust maken van het gevaar voor elektriciteitsbranden.  

We vertrekken vanuit de vaststelling dat er in de dagdagelijkse context steeds meer elektrische toestellen gebruikt worden, maar dat onzorgvuldig gebruik soms tot ernstige gevolgen kan leiden. Vaak is men niet op de hoogte van het risico op elektriciteitsbranden. Zo ontstaan de laatste jaren meer en meer elektriciteitsbranden in de slaapkamer (34%) en woonkamer (32%). Dit komt vooral door de vele elektrische toestellen die gebruikt worden en die ’s nachts opgeladen worden.  Onze leerlingen hebben allemaal heel wat digitale toestellen die telkens opnieuw moeten worden opgeladen.  We vertrekken vanuit deze herkenbare context en willen door probleemoplossend te denken de leerlingen op zoek laten gaan naar een oplossing. De leerplandoelen elektriciteit en heel wat STEM-doelen zullen hierin bereikt worden. 

Materiaal door deelnemers mee te brengen

Het ondersteunend didactisch materiaal dat je nodig hebt om in de klas aan de slag te gaan met dit STEM-project, wordt je aangereikt. 


Beurten
  • B: 14:30 tot 15:30
  • C: 16:00 tot 17:00
Docenten
  • Joke Lippens
  • Wouter Sissau
Doelgroep

Leerkrachten en directies lager onderwijs

Inhoud

Goed onderwijs laat zich niet opsluiten tussen vier muren. Goed onderwijs biedt kinderen rijke ervaringskansen en straalt optimisme uit.  Goed onderwijs doet kinderen verder en dieper kijken en versterkt de band met de wereld. Goed onderwijs bouwt verder op interesses en talenten van kinderen. Goed onderwijs leert kinderen niet enkel OVER het leven, maar ook IN het leven.  There’s a lot to be learned outside the classroom…

Vandaar dat het niet zo vreemd is dat ook de buitenomgeving een ideale context kan bieden voor probleemoplossend denken binnen de STEM-componenten. Want waarom zijn onze serretomaten zo vroeg rijp ? Hoe hanteren we een zaag ? Waarom steken we onze percelen 's winters onder een bed van karton? Waar plaatsen we de zwaarste last in onze kruiwagen? Hoe krijgen we die zaden egaal verspreid over het veld? En wat gebeurt er als we onze aardappelen op een Hügelbed planten?

Het mooie aan de buitenomgeving is ook dat je geen (direct) resultaat ziet. Een natuurlijke omgeving kun je niet opjagen. Die laat je sudderen en wachten. In combinatie met de fysieke inspanning wordt de spanning opgebouwd. De uiteindelijke resultaten zijn niet enkel leerrijk, maar meestal ook smakelijk. Een reden te meer om deze STEM-ervaringen naar later mee te dragen.

Materiaal door deelnemers mee te brengen

AANGEPASTE KLEDIJ : Er is geen slecht weer, enkel slechte kledij. Deze werkwinkel gaat (uiteraard) buiten door.

Beurten
  • B: 14:30 tot 15:30
  • C: 16:00 tot 17:00
Docenten
  • Jan Allegaert
  • Lut Coorevits
Doelgroep

Leerkrachten en directies kleuteronderwijs    

Inhoud

Tijdens deze sessie wordt vooreerst een blik geworpen op de betekenis en de oorsprong van deze term. De koppeling met de 21ste eeuwse vaardigheden en ZILL wordt gemaakt. Vervolgens wordt de term concreet gemaakt door een aantal specifieke praktijkvoorbeelden te schetsen uit de kleuterklas.

Beurten
  • B: 14:30 tot 15:30
  • C: 16:00 tot 17:00
Docenten
  • Audrey Deleu
Doelgroep

Leerkrachten en directies lager onderwijs

Inhoud

Deze sessie richt zich op de implementatie van zinvolle activiteiten rond computationeel denken in het lager onderwijs op basis van de didactiek van onderzoekend leren. Vanuit de interactie tussen de leerkracht, het kind en geschikt leermateriaal wordt het probleemoplossend denken en handelen van het kind aangesproken en aangestuurd. De focus ligt hierbij op probleemoplossende vaardigheden die geoefend worden met (plugged) en zonder computers (unplugged).

In de sessie wordt uitgesproken aandacht besteed aan het belang van probleemoplossende vaardigheden in de 21e eeuw. Tijdens de sessie komen er verschillende praktijkvoorbeelden aan bod voor de eerste (6-8), tweede (8-10) en derde graad (10-12) van de lagere school en wordt er ook hands-on gewerkt met enkele activiteiten. 

Beurten
  • B: 14:30 tot 15:30
  • C: 16:00 tot 17:00
Docenten
  • Geert Neyrynck
Doelgroep

Leerkrachten en directies lager onderwijs

Inhoud

STEAM CT is een Erasmus KA2 project met als doel geïntegreerd STEM-onderwijs te stimuleren waarin wiskundige inzichten en vaardigheden aan bod komen via betekenisvolle leercontexten. In het project werd hiervoor een geïntegreerde STEM methodologie ontwikkeld en 20 praktijkvoorbeelden voor de lagere school die samen met leerkrachten werden ontworpen. 

Methodiek

Tijdens deze sessie gaan we concreet aan de slag met een aantal van die praktijkvoorbeelden en belichten vandaaruit de belangrijke elementen van een geïntegreerde STEM methodologie. 

Beurten
  • B: 14:30 tot 15:30
  • C: 16:00 tot 17:00
Docenten
  • Kristof Van De Keere
Doelgroep
Leerkrachten en directies kleuteronderwijs
Inhoud

WISKUNDE... is niet langer volgens een voorgeschreven (stappen)plan komen tot het juiste eindresultaat. WISKUNDE is proeven van, exploreren, onderzoeken, op ontdekking gaan, uitproberen, enz. en zo heel veel leren. 

De 21e eeuwse vaardigheden doen zo ook hun intrede op wiskundig vlak in de kleuterklas. We willen de kleuters immers vanuit een onderzoekende en ondernemende houding kennis laten maken met de verschillende wiskundige inhouden.

Methodiek

Binnen deze sessie wordt vooreerst een theoretisch kader geschetst, om vervolgens de vertaling te maken naar de praktijk toe. De verschillende leeftijden en wiskundige inhouden komen hierbij aan bod. 

Beurten
  • B: 14:30 tot 15:30
  • C: 16:00 tot 17:00
Docenten
  • Evelien Rosseel

Inschrijven

inschrijven

 

Praktische info

Datum

  • woensdag 4 mei 2022
van 13:30u tot 17:00u

Locatie

KH VIVES Campus Kortrijk
Doorniksesteenweg 145
8500 Kortrijk, België

Prijs

€ 55,00

Type nascholing

Dag van

Leerformat

Classic

Onderwijsniveau

  • Basisonderwijs
  •       Kleuteronderwijs
  •       Lager Onderwijs

Doelgroep

  • Leraren en docenten

 

Maximum aantal deelnemers

150

Code

D22-022